Pompier in het Verzet

Niet iedereen was opgezet met het beleid van burgemeester Baeck ten gunste van de Duitse bezetter, er komt meer en meer protest. In het voorjaar van 1941 nemen de Vlaamse communisten het initiatief om het Onafhankelijkheidsfront (OF) op te richten en ze verspreiden illegale propaganda.

Onder impuls van brandweerman Jan Wijnants maken ze een eigen Mechels blad (Richting). In februari 1941 rolt ook de nationale vooroorlogse partijkrant De Roode Vaan van de pers, maar is dus illegaal. Jan Wijnants haalt die krant op in de Kalverenstraat en is één van de Mechelse verspreiders, de verdeling van de kranten gebeurt allemaal clandestien.

Het OF Mechelen is een van de eerste vertakkingen in het land. Het is de bedoeling pluralistisch te zijn en ze wil openstaan voor iedereen die voor België is en voor vrijheid strijdt. Om een rol te spelen in het verzet zijn ze aangewezen op coalities met andersdenkenden.

Belgische Nationale Beweging (BNB)

Bij de evolutie van het Onafhankelijkheidsfront is Jan Wijnants vanaf 1940 actief in de sluikpers van de Vlaamse Communistische Partij en lijkt hij ook nauw betrokken bij het opstarten van het Onafhankelijkheidsfront en het Jeugdfront.

Toch zal hij zich in de oorlog profileren als de onbetwistbare leider van de Mechelse BNB. Wanneer die overstap gebeurt is onduidelijk. Als we het traject bekijken van Jan Wijnants zien we dat hij de eerste verzetsactiviteiten ontplooit in de communistische sluikpers als medeoprichter van het blad Richting in januari 1941,
op 1 november 1941 treed hij in dienst bij het BNB

Ook de rest van de oorlog lijkt hij een centrale rol te spelen bij de verspreiding van sluikpers in Mechelen.
Jan Wijnants is een dubbelzinnig figuur, hij begint te werken bij de brandweer op 19 mei 1940 en
wordt er officieel aangesteld op 13 augustus 1940.

Of burgemeester Dessain op de hoogte was van de communistische sympathieën van de stadsambtenaar of van zijn verleden bij het Verdinaso, is niet geweten. Hoe het ook zij, Jan Wijnants maakt snel carrière en schopt het op enkele jaren tijd tot onderluitenant bij de brandweer.

Hij moet, ondanks zijn prominente rol in de weerstand, onder burgemeester Baeck dus goede contacten onderhouden hebben met de collaboratie en is nooit opgepakt of ondervraagd.

Hij kiest ervoor om actief te worden in het OF en zijn engagement bij de Communistische Partij (KP) te verminderen in de loop van 1942 en 1943, aangezien hij niet betrokken is bij de later opgerichte communistische bladen.

Jan Wijnants was tussen 1 november 1941 en 6 september 1944 actief betrokken als gewapend weerstander. Op 19 september 1945 wordt hij bij de BNB benoemd in de graad van luitenant van de weerstand.

Tijdens de bezetting oefende hij de functie uit van groepschef van Mechelen en omliggende, van 1 juni 1942 tot 6 september 1944, daarna werd hij aangesteld als provinciaal chef.

Ministerie van Landsverdediging - Dossier BNB

Vermoedelijk dateren zijn contacten met de Belgisch Nationale Beweging uit deze periode, want hij begint ook hun blad La Voix des Belges/Stem der Belgen te verspreiden. Post factum wordt hij door andere verzetsmensen gebruikt aan ongeveer alle organisaties die in Mechelen erkend werden, zo zou hij naast het Jeugdfront en de NKB aan de wieg hebben gestaan van Les Affranchies in 1944.

Zonder bewijs van het tegendeel moet er van uitgegaan worden dat Jan Wijnants werkte voor de VKP (Vlaamse Kommunistische Partij) en daarna voor het OF en tenslotte de BNB. Daarbij is het niet uitgesloten dat hij vooral voor zichzelf ale opties ten allen tijde openliet.

Comité

Kort na de bevrijding wordt er in Mechelen een coördinatiecomité van de weerstand opgericht.

Het lokaal was gevestigd in het café van oud-Breendonkgevangene Louis Bamps, in de Merodestraat 6.
De secretaris was Jan Wijnants.

De BNB was een afscheuring van het OF en de organisatie werd pas op het einde van de bezetting of zelf na de bevrijding actief. In elk geval manifesteert de beweging zich in september 1944 en slaagt Wijnants erin om na de oorlog een aantal leden van het OF en van de NKB te laten erkennen als BNB'ers.

Wanneer en hoe er een breuk is ontstaan tussen het OF en Wijnants is niet geweten.

Minstens zeven Mechelaars werden omwille van hun verzet gefusilleerd en twee werden onthoofd. Ze werden door de bezetter geëxecuteerd omdat ze zich niet wilden en konden neerleggen bij de gedachte te moeten leven onder een nazistisch bestuur.

Het OF Mechelen was met 118 mannelijke en 27 vrouwelijke actieve leden veruit de meest aanwezige verzetsorganisatie in Mechelen. Maar liefst 24 Mechelaars die aangesloten waren bij het OF lieten het leven tussen 1941 en 1945.

Een belangrijke rol in het Mechels OF werd ingevuld door communist en later brandweerofficier Jan Wijnants.